Dyslectische jongeren en lezen

door Ewald Vervaet

Hoe krijg ik mijn dyslectische en andere leerlingen, die zelden of nooit een boek pakken, aan het lezen? Dat is de vraag van menig leerkracht in het voortgezet onderwijs. Sandra Oosterveen heeft er een creatieve oplossing voor bedacht: het schrijven van een boek dat jongeren aanspreekt en hen in hun obstakels tegemoet komt.

Sandra (50) is aan het Carmel College Salland in Raalte docente Nederlands en coördinatrice van de begeleiding van dyslectische leerlingen. Allebei 6 uur per week. Na haar studie Nederlands ging ze in het bedrijfsleven werken, maar de afgelopen zeven jaar zit ze met hart en ziel in het onderwijs.

Op de afdeling vmbo van haar school zijn ruim 200 van de 1.300 leerlingen dyslectisch. Daar heeft ze geen verklaring voor, maar het wekte wel haar interesse in het onderwerp. Ze ging de masteropleiding dyslexiespecialist aan de hogeschool Windesheim in Zwolle doen. Op 23 september 2009 studeerde ze af.

Directie instructie

Haar scriptie ging over directe instructie. Dit is een lesmodel met een belangrijke rol voor de docent. Het model werktgoed voor alle leerlingen met leerproblemen. Nieuwe kennis (aan dyslectische leerlingen) wordt duidelijk en gestructureerd aangeboden. Zij moeten er vervolgens zelf mee oefenen. Tijdens het oefenen geeft de leerkracht positieve terugkoppeling en kunnen de leerlingen direct vragen stellen.

Lom-school

Sandra begrijpt nu ook wat er met haar broer aan de hand was. Hij werd als een slechte leerling gezien en naar een lom-school gezonden. Inmiddels heeft hij twee kinderen die beiden dyslectisch zijn. Met de gedachte ‘hij is dyslectisch’ vallen alle puzzelstukjes in elkaar.

Shitflat

Haar boek Hoofdbrekens is niet alleen voor dyslectische jongeren bedoeld, maar zij heeft hen ook geraadpleegd bij de totstandkoming ervan. Zo wist ze dat dyslectici snel afhaken als ze aan een boek beginnen. Daarom zorgde ze ervoor dat de lezer al op bladzijde 1 midden in het onderwerp zit. Op de tweede regel ergert de hoofdpersoon, Jordi (15), zich aan hun huis: ‘deze shitflat’. Ook wist ze dat korte zinnen geboden zijn en moeilijke woorden vermeden of uitgelegd dienen te worden. Daar hield ze rekening mee door haar zinnen helder en kort te houden. Verder is er één verhaallijn en wordt eerdere informatie geregeld herhaald.

Ruimte tussen de regels

Met de uitgever heeft ze kunnen afspreken dat de ruimte tussen de regels groter zou worden dan gewoonlijk – ze wist dat dyslectici dat op prijs stellen. En elke nieuwe alinea springt in – vanwege de overzichtelijkheid schept ook dat duidelijkheid en rust. Iets wat ik bij dezen de redactie van Woortblind graag als suggestie aan de hand wil doen.

Hoofdbrekens

Tot slot, ze heeft een passage aan dyslectische leerlingen voorgelezen. Toen ze klaar was, bleven ze stil. Ze schrok even, maar al gauw werd ze gerustgesteld: ze vonden het spannend en mooi. Dat ben ik helemaal met hen eens: ik heb Sandra’s boek ademloos uitgelezen. Sterker, ik ken een jongen van 13,5 met dyslexie. Voor zijn veertiende verjaardag krijgt hij Hoofdbrekens. Daar hoef ik mijn hoofd niet over te breken...

Sandra Oosterveen, Hoofdbrekens, Amsterdam, Gopher, 2009. ISBN 9789051796452. Prijs € 14.90.